Máy nhắc chữ (teleprompter) là gì và hoạt động thế nào?

Trên video, người xem nhìn vào mắt bạn trước tiên. Nếu ghi chú nằm trên bàn, trên laptop hay trên tờ giấy cạnh máy quay, mỗi lần liếc xuống đều hiện lên như nhìn đi chỗ khác. Liếc càng nhiều, video càng mất cảm giác bạn đang nói chuyện với người xem.

Máy nhắc chữ sửa điều này bằng cách đưa chữ về đúng chỗ mắt bạn nên nhìn: ống kính. Bạn vẫn đọc, nhưng góc lệch giữa chữ và ống kính nhỏ đến mức máy quay không nhận ra. Việc thứ hai nó làm là giữ nhịp: chữ tự chạy, nên bạn không bị lạc dòng và không phải cúi xuống tìm chỗ đang đọc.

Ba kiểu sau đây gần như bao trọn mọi thứ bạn thấy, từ trường quay truyền hình đến người tự quay ở nhà:

• Máy nhắc chữ có kính phản chiếu (beam splitter). Một tấm kính đặc biệt đặt nghiêng 45° trước ống kính, bên dưới là một màn hình nằm ngửa. Bạn đọc hình phản chiếu trên kính; máy quay quay xuyên qua kính. Đây là loại kinh điển trong phòng thu bản tin và cho cảm giác nhìn thẳng thật nhất.
• Màn hình nhắc (confidence monitor). Một màn hình thường đặt dưới hoặc cạnh máy quay, hoặc cuối sân khấu. Bạn liếc nhìn giữa các câu. Đơn giản và rẻ hơn, nhưng nếu màn hình xa ống kính thì cái liếc sẽ lộ.
• Ứng dụng ngay dưới ống kính. Trên điện thoại hay máy tính bảng, kịch bản chạy thành một cột hẹp ngay dưới camera trước trong khi chính camera đó đang quay. Đây là cách phần lớn người tự quay video dùng hiện nay.

Tấm kính đó là kính tách tia (beam splitter): nó phản chiếu một phần ánh sáng chiếu vào và cho phần còn lại đi xuyên qua. Màn hình nằm ngửa dưới kính, ánh sáng của nó dội lên kính rồi hướng về phía bạn, nên bạn thấy kịch bản như lơ lửng trước ống kính. Còn từ phía máy quay, tấm kính chỉ là một ô cửa hơi tối màu, nên máy quay vẫn thấy bạn qua nó.

Vì chữ đến mắt bạn dưới dạng hình phản chiếu, nó bị ngược. Đó là lý do mọi ứng dụng nhắc chữ đều có chế độ lật chữ: màn hình hiện chữ đã lật trái–phải, và tấm kính lật nó lại cho đúng. Một tấm vải tối quây quanh ống kính giúp ánh sáng trong phòng không phản chiếu vào khung hình.

Đây là kiểu duy nhất mà bạn nhìn vào ống kính và nhìn vào chữ cùng một lúc. Đổi lại, nó cồng kềnh và mất công lắp, nên thường thấy trong trường quay hơn là khi quay nhanh bằng điện thoại.

Chữ phải chạy đúng tốc độ bạn nói, và có ba cách để làm điều đó:

• Tốc độ cố định. Chữ cuộn đều theo một tốc độ đặt sẵn, thường tính bằng số chữ mỗi phút. Đơn giản, dễ đoán, nhưng bạn phải theo kịp nó, và một khoảng ngừng để nhấn mạnh sẽ làm bạn bị tụt lại.
• Người điều khiển hoặc remote. Một người (hoặc chính bạn, bằng bút trình chiếu, bàn phím hay nhẫn điều khiển) đẩy chữ theo lời bạn. Trường quay truyền hình làm theo cách này: người vận hành bám theo người dẫn.
• Theo giọng nói. Phần mềm nghe bạn nói và đưa chữ tới đúng câu bạn đang đọc, nên chữ nhanh, chậm và dừng theo bạn.

Dù dùng cách nào, hãy bắt đầu chậm hơn nhịp nói tự nhiên một chút. Tăng tốc một dòng chữ đang chạy chậm thì dễ; đuổi theo một dòng chữ chạy quá nhanh thì không.

• Video nói chuyện cho mạng xã hội, quay bằng điện thoại: ứng dụng ngay dưới camera trước. Không cần thêm đồ, và chữ đã sẵn sát ống kính.
• Video quay bằng máy ảnh hoặc camera sau của điện thoại: máy nhắc chữ có kính, hoặc một thiết bị thứ hai đặt ngay dưới ống kính.
• Livestream, bài giảng, thuyết trình, khi bạn chỉ nhìn camera một phần thời gian: một thiết bị thứ hai dùng làm màn hình nhắc thường là đủ.

Nếu muốn có kiểu máy có kính mà tốn ít tiền, bạn có thể tự làm một chiếc từ kính khung ảnh và một cái hộp; bài hướng dẫn tự làm máy nhắc chữ trên trang này đi qua từng bước.

Chỉ khi việc đọc lộ ra. Những dấu hiệu thường gặp là mắt đảo qua lại theo những dòng dài, giọng đều đều như đọc chứ không phải nói, và tốc độ cố định khiến bạn phải nói vội. Một cột chữ hẹp, một kịch bản viết đúng như cách bạn nói và một dòng chữ chạy theo bạn sẽ xoá gần hết những dấu hiệu đó. Đọc to kịch bản một hai lần trước khi quay, bạn sẽ nghe như đang nói chứ không phải đang đọc.

Talkzy là ứng dụng nhắc chữ cho iPhone và iPad. Khi quay bằng camera trước, kịch bản chạy thành một cột hẹp ngay dưới ống kính, và có thể cuộn theo cả ba cách: tốc độ cố định tính bằng số chữ mỗi phút, cuộn tay bằng cách kéo hoặc bằng remote, hoặc theo giọng nói của bạn (bản beta), chỉ dùng tính năng nhận dạng giọng nói ngay trên máy của Apple.

Với máy nhắc chữ có kính hoặc một thiết bị thứ hai, chế độ chỉ nhắc chữ hiện kịch bản toàn màn hình, lật trái–phải hoặc lộn ngược, chữ trắng hoặc vàng rất lớn trên nền đen, và màn hình luôn sáng.