Cách viết kịch bản video để đọc trên máy nhắc chữ (và canh đúng thời lượng)

Trước khi viết câu nào, hãy hoàn thành dòng này: “Xem xong, người xem sẽ biết…” Nếu không hoàn thành được trong một câu, có lẽ đó là hai video. Một ý chính rõ ràng làm kịch bản ngắn hơn và dễ nói hơn nhiều, vì mỗi dòng hoặc phục vụ ý đó, hoặc bị cắt.

Sau đó phác một bố cục đơn giản:

• Mở đầu (một hai câu): video nói về gì và vì sao điều đó quan trọng với người xem. Vào thẳng vấn đề.
• Thân bài (tối đa ba ý): mỗi ý là một đoạn ngắn riêng.
• Kết (một hai câu): tóm lại ý chính và nói người xem nên làm gì tiếp theo, nếu có.

Người xem nghe video một lần, ở tốc độ của bạn; họ không đọc lại được một câu. Vì thế câu phải đơn giản hơn văn viết.

• Giữ hầu hết các câu đủ ngắn để nói trong một hơi.
• Đặt từ quan trọng gần cuối câu, nơi giọng nói tự nhiên dừng lại.
• Dùng từ bạn thật sự nói. Nếu bạn chưa bao giờ nói “tối ưu hoá trải nghiệm” thành tiếng, đừng viết nó.
• Nhắc lại ý chính. Trong văn viết, lặp lại trông lười; trong lời nói, nó giúp người nghe theo kịp.
• Viết số theo cách bạn đọc: “khoảng hai nghìn” thay vì “1.983”, trừ khi con số chính xác thật sự quan trọng.

Với tên riêng hay thuật ngữ nước ngoài bạn không chắc cách đọc, hãy ghi cách phát âm trong ngoặc ngay trong kịch bản. Không ai khác nhìn thấy máy nhắc chữ cả.

Máy nhắc chỉ hiện vài chữ mỗi dòng, nên những cách trình bày giúp ích trên giấy có thể gây vướng:

• Dùng chữ thuần. Bảng, danh sách gạch đầu dòng và nhiều cột không trụ được trên một màn hình đang cuộn.
• Xuống đoạn cho mỗi ý mới. Khoảng trống là tín hiệu tự nhiên để ngừng và ngẩng lên.
• Đánh dấu từng phần bằng một dòng tiêu đề rõ ràng, để dễ tìm chỗ và quay lại riêng một phần.
• Tránh những cụm dài nối bằng dấu gạch chéo hay gạch nối; chúng xuống dòng rất xấu trong cột hẹp.
• Đừng để chỉ dẫn diễn xuất lẫn vào lời nói. Nếu cần, đặt chúng trên một dòng riêng theo cách bạn sẽ không lỡ đọc to.

Thời lượng của kịch bản đơn giản là số chữ chia cho tốc độ nói của bạn. Bạn chỉ cần một con số để tính: tốc độ của chính mình.

1. 1Lấy một đoạn trong kịch bản và hẹn giờ một phút.
2. 2Đọc to ở nhịp bạn sẽ dùng khi quay, không phải nhịp nhanh nhất.
3. 3Đếm số chữ đã đọc được. Đó là số chữ mỗi phút của bạn.
4. 4Chia tổng số chữ của kịch bản cho con số đó để ra số phút.

Ví dụ, nếu bạn đọc 160 chữ mỗi phút, một video 60 giây cần khoảng 160 chữ, và một kịch bản 480 chữ dài khoảng ba phút. Cộng thêm một chút cho những chỗ ngừng và nhấn giọng. Nếu kịch bản quá dài so với thời lượng cho phép, hãy cắt nguyên câu thay vì cố nhồi bằng cách nói nhanh hơn.

Lần sửa cuối cùng luôn diễn ra bằng giọng nói. Đọc cả kịch bản ở nhịp quay thật và đánh dấu mọi chỗ bạn vấp, hụt hơi hoặc thấy chán. Đó là những dòng cần viết lại hoặc xoá.

Một nguyên tắc hữu ích: câu nào không giúp cho ý chính bạn đặt ra ban đầu thì bỏ. Kịch bản gần như luôn hay hơn khi ngắn lại, và kịch bản ngắn thì dễ nói mà không phải dán mắt vào màn hình.

• Phần mở đầu nói rõ video về gì ngay trong vài giây đầu.
• Không câu nào cần tới hai hơi.
• Tên khó đã được ghi cách đọc.
• Mỗi phần có một dòng tiêu đề, để quay lại riêng được.
• Bạn đã đọc to từ đầu đến cuối ít nhất một lần và bấm giờ.

Trong Talkzy, bạn dán hoặc gõ kịch bản, hoặc nhập file .txt, .md hay .rtf. Một dòng bắt đầu bằng # mở ra một phần mới, và bạn có thể nhảy giữa các phần khi đang quay — tiện để quay lại một đoạn, hoặc khi livestream với mỗi sản phẩm là một phần. Talkzy ước tính thời gian đọc theo tốc độ bạn chọn, nên bạn biết kịch bản có vừa không trước khi bấm quay.

Khi sẵn sàng, kịch bản chạy thành một cột hẹp ngay dưới camera và có thể tự cuộn theo giọng bạn, nên những chỗ ngừng bạn viết ra sẽ thật sự diễn ra. Tốc độ, phông chữ, lề và chế độ lật gương được nhớ riêng cho từng kịch bản.